ભારતમાં લાગુ થતા આવકવેરા કાયદો ૨૦૨૫ હેઠળ, કરદાતા દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલો કુલ કર તેની વાસ્તવિક કર જવાબદારી કરતાં વધારે હોય ત્યારે આવકવેરા રિફંડ મેળવવા માટે તે પાત્ર બને છે. આ વધારાનો કર મોટે ભાગે TDS, TCS અથવા એડવાન્સ ટેક્સના સ્વરૂપમાં ચૂકવવામાં આવેલો હોય છે. કાયદાની કલમ ૪૩૧ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ મૂલ્યાંકન અધિકારીને સંતુષ્ટ કરે કે તેના દ્વારા અથવા તેના વતી ચૂકવવામાં આવેલી કરની રકમ તેની વાસ્તવિક જવાબદારી કરતાં વધુ છે, તો તે વધારાની રકમના રિફંડ માટે હકદાર છે. રિફંડ મેળવવા માટેની મૂળભૂત પદ્ધતિ એ છે કે કરદાતાએ તેનું આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવું પડે છે. કલમ ૪૩૩ હેઠળ, રિફંડ માટેનો દરેક દાવો આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરીને જ કરવાનો રહેશે, અને તેના માટે કોઈ અલગ ફોર્મની જરૂર રહેતી નથી.

નવા કાયદાની એક મોટી રાહત એ છે કે તે કરદાતાને મોડું ફાઇલ કરાયેલ રિટર્ન (Belated Return) પર પણ રિફંડ ક્લેમ કરવાની મંજૂરી આપે છે. અગાઉના કાયદામાં આ અંગે ઘણી ગૂંચવણ હતી, પરંતુ કાયદો ૨૦૨૫ એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે નિર્ધારિત સમય પછી રિટર્ન ફાઇલ કરનાર કરદાતા પણ રિફંડ મેળવવા માટે હકદાર છે, જોકે આનાથી વ્યાજની ગણતરી પર અસર થાય છે. રિફંડના સરળ પ્રોસેસિંગ માટે, કરદાતાએ તેના બેન્ક એકાઉન્ટને આવકવેરા પોર્ટલ પર પ્રી વૅલિડેટ કરાવવું ફરજિયાત છે, કારણ કે રિફંડની રકમ માત્ર વૅલિડેટ થયેલા બેન્ક ખાતામાં જ ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી જમા કરવામાં આવે છે.

વિલંબિત રિફંડ પર વ્યાજની જોગવાઈ:

હા, આવકવેરા કાયદો ૨૦૨૫ હેઠળ વિલંબિત રિફંડ પર વ્યાજની ચૂકવણીની જોગવાઈ છે. કલમ ૪૩૭(૧) મુજબ, જ્યાં કરદાતાને રિફંડ બાકી હોય, ત્યાં તેને રિફંડની રકમ ઉપરાંત દર મહિને અથવા મહિનાના ભાગ માટે ૦.૫% ના દરે સાદું વ્યાજ (Simple Interest) મેળવવાનો હક છે, જે વાર્ષિક ૬% જેટલું થાય છે. આ જોગવાઈ કરદાતાના હિતોનું રક્ષણ કરે છે અને વિભાગ દ્વારા થતા વહીવટી વિલંબ સામે વળતર પૂરું પાડે છે.

વ્યાજની ગણતરીનો સમયગાળો નીચે મુજબ નક્કી થાય છે:

• સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરવાના કિસ્સામાં: જો ITR નિયત તારીખે અથવા તે પહેલાં ફાઇલ કરવામાં આવ્યું હોય, તો વ્યાજની ગણતરી સંબંધિત મૂલ્યાંકન વર્ષના ૧લી એપ્રિલથી લઈને રિફંડ મંજૂર થાય ત્યાં સુધીના સમયગાળા માટે કરવામાં આવે છે.

• મોડું રિટર્ન ફાઇલ કરવાના કિસ્સામાં: જો ITR નિયત તારીખ પછી ફાઇલ કરવામાં આવ્યું હોય, તો વ્યાજની ગણતરી રિટર્ન ફાઇલ કર્યાની તારીખથી લઈને રિફંડ મંજૂર થાય ત્યાં સુધીના સમયગાળા માટે કરવામાં આવે છે. આમાં કરદાતા કેટલાક મહિનાઓનું વ્યાજ ગુમાવે છે.

વ્યાજ ક્યારે મળતું નથી: કલમ ૪૩૭(૨) મુજબ, જો રિફંડની રકમ ચૂકવેલ કરના ૧૦% કરતા ઓછી હોય અથવા જો વિલંબ કરદાતાની ભૂલને કારણે થયો હોય (જેમ કે અધૂરી માહિતી, બેન્ક એકાઉન્ટ વૅલિડેશનનો અભાવ, અથવા નોટિસનો વિલંબિત જવાબ), તો વ્યાજ ચૂકવવામાં આવતું નથી.

આવકવેરા કાયદો ૨૦૨૫ રિફંડ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને સરળ બનાવવાનો હેતુ ધરાવે છે. કરદાતાઓએ સમયસર, સચોટ રિટર્ન ફાઇલ કરીને અને બેન્ક વિગતોનું પૂર્વ વૅલિડેશન કરીને રિફંડ પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.