પદ્મશ્રી વિજેતા શિક્ષણશાસ્ત્રી અને સમાજ સુધારક સત્યનારાયણ મુંડયૂરે 6 સપ્ટેમ્બરે ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી ગાંધીનગર (IITGN) ખાતે સામાજિક ન્યાય સેમિનાર શ્રેણીના ભાગ રૂપે “Joyful Reading in Script-less Communities: An Arunachal Pradesh Story” શીર્ષકનું સત્ર આપ્યું હતું. 2022.

મુંડયૂરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઔપચારિક પ્રણાલીમાં રહેલી ખામીઓએ તેમને અહેસાસ કરાવ્યો હતો કે વાંચનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમણે સિસ્ટમની બહાર કામ કરવાની જરૂર છે. તેમણે અરુણાચલ પ્રદેશમાં 1947થી અત્યાર સુધીના શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં થયેલા ફેરફારોની વર્ણનાત્મક ઝાંખી પૂરી પાડી હતી, જ્યાં સ્થાનિક સમુદાયો લિપિ વિના વિવિધ ભાષાઓ બોલે છે.

“અમે જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, પુસ્તકાલયો, શિક્ષકો અને સ્વયંસેવકો સાથે મળીને પુસ્તક વાંચન ઝુંબેશ (1998-2022) શરૂ કરી જેથી અંતરિયાળ સરહદી ગામોમાં વાંચનથી વંચિત લોકો સુધી પહોંચે. અમારો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય એ છે કે જો વાચક પુસ્તકો પાસે ન આવે, તો પુસ્તકો વાચક પાસે જ જવા જોઈએ, ”તેમણે કહ્યું.

મુંડયૂરે, ઉત્સાહ અને પ્રેરણાથી છલકાતા, ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે કેવી રીતે તેમનો મુખ્ય ધ્યેય હંમેશા લોકોનું મોડેલ બનાવવાનું રહ્યું છે - એક સંસ્થા જેની માલિકી અને લોકો દ્વારા સંચાલિત છે. તેમણે તેમની ખાતરી વ્યક્ત કરી કે "દરેક વ્યક્તિ ઘણાને શીખવી શકે છે." ગુજરાતની અગ્રણી અને પ્રીમિયમ શૈક્ષણિક સંસ્થા IIT-GN પણ આ જ વિચારધારામાં માને છે.

આત્મવિશ્વાસ અને સામાજિક જવાબદારીની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપવા ઉપરાંત, તેમણે લોહિત યુથ લાઇબ્રેરી નેટવર્ક વિશે ચર્ચા કરી. તેણે લોકોને એ સમજવામાં મદદ કરી છે કે "દરેક વ્યક્તિ ગમે તે રીતે ઓછા નસીબદારને ફાળો આપી શકે છે." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "જ્યાં સુધી લોકો એક સાથે ન આવે અને તેમાં ભાગ ન લે ત્યાં સુધી સામાજિક પરિવર્તન થઈ શકે નહીં." તેમણે લાઇબ્રેરી નેટવર્કની સફળતાને આત્મવિશ્વાસની ચળવળ તરીકે સંક્ષિપ્ત કરી જે ધીમે ધીમે નિર્માણ પામી.

જ્યારે તેમને અરુણાચલ પ્રદેશમાં બિન-વતની તરીકે કામ કરતી મુશ્કેલીઓ વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું, "દરેક જૂથનો પોતાનો પરિપ્રેક્ષ્ય હોય છે અને દરેક મુશ્કેલી નવી તક પણ રજૂ કરે છે." તેમણે ચર્ચા કરી કે કેવી રીતે, તેમના અભિગમમાં, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે બળજબરીપૂર્વક પરિવર્તન કરવું એ શ્રેષ્ઠ કાર્યવાહી નથી. તેમણે તેમના પ્રયત્નોમાં સ્વયંસેવકોનો સમાવેશ કર્યો કારણ કે લોકોને સામેલ કરવું નિર્ણાયક છે.

અંતે, તેમણે કહ્યું, “સુધારો રાતોરાત નથી થતો. તે સમય લેશે. યોગ્ય લોકો જ આવે છે. જો કે, તેનો અર્થ એ નથી કે પડકારોનો અંત. પડકારો બાકી છે.”