વર્કહોર્સ રોકેટ પર સવાલો: શું PSLV-C62 ની નિષ્ફળતા ભારતની સ્પેસ મહત્વાકાંક્ષાને રોકશે?
ISRO ના 'વર્કહોર્સ' PSLV ની સતત બે નિષ્ફળતા: એક વિગતવાર વિશ્લેષણભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા તેના અત્યંત સચોટ અને કિફાયતી મિશન માટે વિશ્વભરમાં જાણીતી છે. જોકે, તાજેતરમાં 12 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવેલું PSLV-C62 મિશન નિષ્ફળ જતાં ઇસરોની પ્રતિષ્ઠા પર સવાલો ઉભા થયા છે. આ નિષ્ફળતા એટલા માટે વધ
ભરોસાપાત્ર રોકેટમાં ખામી: PSLV ના બેક ટુ બેક ફેલિયર અને ઇસરો સામેના પડકારો
ISRO ના 'વર્કહોર્સ' PSLV ની સતત બે નિષ્ફળતા: એક વિગતવાર વિશ્લેષણ
ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા તેના અત્યંત સચોટ અને કિફાયતી મિશન માટે વિશ્વભરમાં જાણીતી છે. જોકે, તાજેતરમાં 12 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવેલું PSLV-C62 મિશન નિષ્ફળ જતાં ઇસરોની પ્રતિષ્ઠા પર સવાલો ઉભા થયા છે. આ નિષ્ફળતા એટલા માટે વધુ ગંભીર છે કારણ કે આ અગાઉ મે 2025 માં PSLV-C61 મિશન પણ લગભગ સમાન ટેકનિકલ ખામીને કારણે નિષ્ફળ રહ્યું હતું.
PSLV-C62 મિશનમાં શું ખોટું થયું?
શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી લોન્ચ થયેલા PSLV-C62 રોકેટની શરૂઆત ખૂબ જ શાનદાર રહી હતી. પ્રથમ અને બીજા તબક્કા આયોજન મુજબ પૂર્ણ થયા હતા. પરંતુ, જેવો રોકેટનો ત્રીજો તબક્કો (PS3) શરૂ થયો, ત્યારે જ ટેકનિકલ ખામી સર્જાઈ. ડેટા દર્શાવે છે કે ત્રીજા તબક્કાની મોટરમાં દબાણ અચાનક ઘટી ગયું, જેના કારણે રોકેટે તેની નિર્ધારિત દિશા ગુમાવી દીધી.
રોકેટ માર્ગ પરથી ભટકી જવાને કારણે તે જરૂરી ગતિ પ્રાપ્ત કરી શક્યું નહીં અને પરિણામે DRDO નો વ્યૂહાત્મક સેટેલાઇટ 'અન્વેષા' અને અન્ય 15 સહ-પેસેન્જર ઉપગ્રહો નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત થઈ શક્યા નહીં. આ તમામ 16 સેટેલાઇટ્સ હવે અંતરિક્ષમાં નકામો કાટમાળ બની ગયા છે અથવા વાતાવરણમાં બળી ગયા છે.
સતત બીજી નિષ્ફળતા: એક ગંભીર પેટર્ન
PSLV ને ઇસરોનું 'વર્કહોર્સ' (ભરોસાપાત્ર સાથી) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેની સફળતાનો દર 94% થી વધુ રહ્યો છે. પરંતુ 8 મહિનાની અંદર બે નિષ્ફળતા મળવી એ દુર્લભ ઘટના છે.
PSLV-C61 (મે 2025): આ મિશનમાં પણ ત્રીજા તબક્કાની સોલિડ મોટરમાં ખામી સર્જાઈ હતી અને મિશન ફેલ થયું હતું. PSLV-C62 (જાન્યુઆરી 2026): ફરી એકવાર ત્રીજા તબક્કામાં જ સમસ્યા આવી છે.
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ કોઈ અકસ્માત નથી પણ સિસ્ટમિક ખામી હોઈ શકે છે. શું મે 2025 ની ભૂલમાંથી પાઠ શીખવામાં કોઈ કચાસ રહી ગઈ હતી? આ પ્રશ્ન અત્યારે ઇસરો માટે સૌથી મોટો પડકાર છે.
ભારતની સંરક્ષણ અને વ્યાપારી ક્ષમતા પર અસર
આ નિષ્ફળતાની અસર માત્ર વિજ્ઞાન પૂરતી મર્યાદિત નથી: સંરક્ષણ નુકસાન: 'અન્વેષા' સેટેલાઇટ DRDO દ્વારા સરહદો પર જાસૂસી અને દેખરેખ રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેની નિષ્ફળતાથી ભારતની સ્પેસ-આધારિત જાસૂસી ક્ષમતામાં વિલંબ થશે.
કોમર્શિયલ ટ્રસ્ટ: ઇસરોની કોમર્શિયલ પાંખ (NSIL) વિદેશી ઉપગ્રહો લોન્ચ કરીને આવક મેળવે છે. સતત નિષ્ફળતાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ ડગી શકે છે અને તેઓ SpaceX જેવા ખાનગી વિકલ્પો તરફ વળી શકે છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ પર ફટકો: આ મિશનમાં ભારતના ઘણા સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સના ઉપગ્રહો પણ હતા. નાના સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે લાખો રૂપિયાનું આ નુકસાન સહન કરવું મુશ્કેલ છે.
આગળનો માર્ગ: આત્મનિરીક્ષણ અને સુધારા
ઇસરો દ્વારા આ નિષ્ફળતાની તપાસ માટે નિષ્ફળતા વિશ્લેષણ સમિતિ (FAC) ની રચના કરવામાં આવી છે. હવે આગામી કેટલાક મહિનાઓ સુધી PSLV ના તમામ લોન્ચિંગ સ્થગિત કરવામાં આવી શકે છે જ્યાં સુધી ખામીનું મૂળ કારણ ન મળે. ઇસરોએ તેની ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને સપ્લાય ચેઈન ઓડિટને વધુ કડક બનાવવું પડશે.
આ આર્ટિકલની અંદર વ્યક્ત કરેલા વિચારો લેખકના વ્યક્તિગત વિચારો છે. આર્ટિકલમાં દેખાતા તથ્યો અને વિચારો 25 કલાક ન્યૂઝના દ્રષ્ટિકોણને પ્રતિબીંબ કરતા નથી અને 25 કલાક ન્યુઝ તેની માટે કોઈ જવાબદારી સ્વીકારતું નથી.
(+91) 8081113111
pr@25hrnews.com
